► 100 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΗΣ ΚΡΟΝΣΤΑΝΔΗΣ ΚΑΙ ΤΗ ΝΕΑ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ.

► «ΛΑΪΚΟ ΜΕΤΩΠΟ» ΕΠΙΚΡΙΤΩΝ ΤΗΣ ΣΟΒΙΕΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΜΑΡΞΙΣΜΟΥ-ΜΠΟΛΣΕΒΙΚΙΣΜΟΥ.

Αντιπρόσωποι οργανώσεων του ΡΚΚ(μπ) με τον Λένιν και Τρότσκι (κέντρο) στο 10ο Συνέδριο του κόμματος, Μάρτης 1921 Μόσχα.

Το Μάρτη 1921 η Σοβιετική Δημοκρατία έβγαινε νικήτρια από τον Εμφύλιο Πόλεμο και τις στρατιωτικές επεμβάσεις των ιμπεριαλιστών. Παράμεναν όμως πολεμικά μέτωπα στην Πολονία και στη Σιβηρία, ενώ οι ιμπεριαλιστές κρατούσαν σε απομόνωση την Επανάσταση.

Ο χειμώνας 1920-1 με πόλεμο, φτώχεια, επιδημίες, και πείνα είχε διαμορφώσει απίστευτα απελπιστικές συνθήκες επιβίωσης στη Σοβιετική Δημοκρατία. (Περιγραφές στην αλληλογραφία της περιόδου μεταξύ Γκόρκι και Λένιν, στο κεφάλαιο 4 του βιβλίου του Βικτόρ Σερζ «Αναμνήσεις ενός Επαναστάτη», και στις ομιλίες των Λένιν και Τρότσκι). Οι συνθήκες γέννησαν και σοβαρές διαφωνίες μέσα στο Ρωσικό Κομουνιστικό Κόμμα (Μπολσεβίκοι) ΡΚΚ(μπ).

Την 1 Μάρτη 1921 οι ναύτες των πολεμικών πλοίων στο νησί ναυτική βάση – φρούριο (και μικρή πόλη) της Κροστάνδης, απέναντι από την Πετρούπολη, επαναστάτησαν και συνέλαβαν τον πρόεδρο του Σοβιέτ της πόλης και τον Πολιτικό Κομισάριο του Στόλου της Βαλτικής.  

Η Σοβιετική Κυβέρνηση απαίτησε την παράδοση των στασιαστών.

Στις 8 – 16 Μάρτη 1921 στη Μόσχα πραγματοποιήθηκε το 10ο Συνέδριο του ΡΚΚ(μπ) που υποστήριξε την επίθεση του Κόκκινου Στρατού στην Κρονστάνδη, στην οποία ηγήθηκε ο Μιχαήλ Τουχατσέφσκι, ενάντια στους στασιαστές. Οι μάχες κράτησαν δυο μέρες 16-18 Μάρτη 1921. 

Μετά από την Εξέγερση της Κρονστάνδης και αξιολογόντας τη διεθνή κατάσταση και την τραγική θέση της οικονομίας στη Ρωσία, το 10ο Συνέδριο το ΡΚΚ(μπ), μετά από πρόταση του Λένιν, αποφάσισε τη ΝΕΠ (Νέα Οικονομική Πολιτική) ένα πισωγύρισμα στην καπιταλιστική οικονομία για να κερδίσει χρόνο και μέσα η Επανάσταση. 

Φωτογραφία, Μάρτης 1921, από συγκέντρωση στασιαστών στην Κρονστάνδη ενάντια στην κυβέρνηση της Σοβιετικής Δημοκρατίας.

Η ΝΕΠ επέτρεψε την είσοδο ξένων επενδυτών και λειτουργίας καπιταλιστικών επιχειρήσεων στη Σοβιετική Δημοκρατία, αλλά οι μεγάλες βιομηχανίες/επιχειρήσεις, οι τράπεζες και το εξωτερικό εμπόριο παράμειναν κρατικά. 

Οι σοβιετικοί ηγέτες προσδοκούσαν ότι με την ανάπτυξη της σοβιετικής οικονομίας και μια νέα φάση επαναστατικών εξελίξεων σε Ευρώπη και Ασία, το πρώτο εργατικό κράτος θα μπορούσε να επιβιώσει και να κρατήσει άσβηστη τη φλόγα της Παγκόσμιας Επανάστασης.

Παρακάτω δημοσιεύουμε ένα απόσπασμα [«Η ΝΕΠ και η Εξέγερση της Κρονστάνδης»] από το δοκίμιο του Λεφ Τρότσκι «Η Κατακραυγή για την Κρονστάνδη» που δημοσιεύτηκε στ’ αγγλικά στο περιοδικό The New International, αριθ. 4, Απρίλης 1938. Η μετάφραση στα ελληνικά έγινε από αυτό το αγγλικό κείμενο [https://www.marxists.org/archive/trotsky/1938/01/kronstadt.htm]

Το κείμενο του Τρότσκι ήταν σημαντικό μέρος της τεράστιας πάλης για την ίδρυση της Τέταρτης Διεθνούς (Παρίσι, Σεπτέμβρης 1938) στα χρόνια του Ισπανικού Εμφυλίου Πολέμου (1936-9) όταν ο Σταλινισμός οδηγούσε την ισπανική επανάσταση στην καταστροφή. 

Το δοκίμιο του Τρότσκι αποτελείται από σύντομα, μονοσέλιδα, κεφάλαια με τους εξής τίτλους: Ένα «Λαϊκό Μέτωπο» Επικριτών – Κοινωνικές και Πολιτικές Ομάδες στην Κρονστάνδη – Αλλαγές στα Χρόνια του Εμφυλίου Πολέμου – Οι Κοινωνικές Ρίζες της Εξέγερσης – Ο Αντεπαναστατικός Χαραχτήρας της Εξέγερσης της Κρονστάνδης – Η ΝΕΠ και η Εξέγερση της Κρονστάνδης – Οι «Κρονστανδικοί» Χωρίς Φρούριο.

Το κείμενο του Τρότσκι δημοσιεύτηκε στα ελληνικά το 1974 σε μια μικρή συλλογή από τις εκδόσεις Στόχοι, και το 1985 από τις εκδόσεις Αλλαγή στη συλλογή «Για τον Αναρχισμό». –   

Ο Λεφ Τρότσκι σε συγκέντρωση στη Μόσχα, 29 Σεπτέμβρη 1919, για τους 14 νεκρούς και πάνω από 50 τραυματίες από έκρηξη βόμβας που τοποθέτησε αναρχική ομάδα στα γραφεία Μόσχας του ΡΚΚ(μπ).

Η ΝΕΠ ΚΑΙ Η ΕΞΕΓΕΡΣΗ ΤΗΣ ΚΡΟΝΣΤΑΝΔΗΣ

Ο Βικτόρ Σερζ ¶, ο οποίος φαίνεται ότι προσπαθεί να κατασκευάσει ένα είδος σύνθεσης αναρχισμού, ΠΟΥΜισμού [ΠΟΥΜ ήταν αριστερό κόμμα στην Ισπανία] και μαρξισμού, έχει παρέμβει πολύ άτυχα στην πολεμική για την Κρονστάνδη. Κατά τη γνώμη του η εφαρμογή τής ΝΕΠ ένα χρόνο νωρίτερα θα μπορούσε να είχε αποτρέψει την εξέγερση της Κρονστάνδης. Ας το παραδεχτούμε. 

Αλλά συμβουλή σαν κι αυτή είναι πολύ εύκολο να δόσεις μετά το γεγονός. Είναι αλήθεια, όπως θυμάται ο Βικτόρ Σερζ, ότι είχα προτείνει τη μετάβαση στη ΝΕΠ από το 1920. Αλλά δεν ήμουν καθόλου βέβαιος προκαταβολικά για την επιτυχία της. Κατανοούσα ότι το φάρμακο θα μπορούσε να αποδειχτεί περισσότερο επικίνδυνο από την ίδια την ασθένεια.

Όταν συνάντησα αντίθεση από τους ηγέτες του κόμματος, δεν απευθύνθηκα στη βάση, για να αποφύγω την κινητοποίηση των μικροαστών ενάντια στους εργάτες. Χρειάστηκε η εμπειρία των επόμενων δώδεκα μηνών για να πειστεί το κόμμα για την ανάγκη μιας νέας πορείας.

Όμως το απίθανο πράγμα είναι ότι ήταν ακριβώς οι Αναρχικοί σ’ όλο τον κόσμο που θεωρούσαν τη ΝΕΠ ως … προδοσία του κομουνισμού. Αλλά τώρα οι υποστηριχτές των Αναρχικών μάς καταγγέλουν ότι δεν εφαρμόσαμε τη ΝΕΠ ένα χρόνο νωρίτερα.

Το 1921 ο Λένιν περισσότερο από μια φορά είχε ανοιχτά αναγνωρίσει ότι η επίμονη υπεράσπιση των μεθόδων του Πολεμικού Κομουνισμού από το κόμμα, είχε μετατραπεί σε μεγάλο λάθος. Αλλά αυτό αλλάζει τα πράγματα; Οποιεσδήποτε κι αν ήταν οι άμεσες και οι απώτερες αιτίες της εξέγερσης της Κρονστάνδης, η εξέγερση στην ουσία της ήταν ένας θανάσιμος κίνδυνος στη διχτατορία του προλεταριάτου. 

Απλά και μόνο επειδή ήταν ένοχη πολιτικού σφάλματος, έπρεπε η προλεταριακή επανάσταση πραγματικά να αυτοκτονήσει για να αυτοτιμωρηθεί; Ή ίσως θα ήταν αρκετό να πληροφορηθούν οι ναύτες της Κρονστάνδης για τα νομοθετήματα της ΝΕΠ και να ησυχάσουν; Ψευδαίσθηση!

Από την κηδεία (25/3/1921) στρατιωτών του Κόκκινου Στρατού που σκοτώθηκαν στη στρατιωτική επιχείριση εναντίον της εξέγερσης των ναυτών του στόλου Βαλτικής στην Κρονστάνδη. Φωτό RIA Novosti / Sputnik

Οι εξεγερμένοι δεν είχαν ένα συνειδητό πρόγραμμα και ούτε θα μπορούσαν να έχουν, λόγω της ίδιας της φύσης των μικροαστών. Οι ίδιοι δεν κατανοούσαν με σαφήνεια ότι αυτό που οι πατεράδες τους και οι αδελφοί τους είχαν ανάγκη πάνω απ’ όλα ήταν το ελεύθερο εμπόριο. Ήταν δυσαρεστημένοι και συγχυσμένοι και δεν έβλεπαν καμιά διέξοδο. Οι πιο συνειδητοί, δηλαδή τα δεξιά στοιχεία, που δρούσαν στα κρυφά, ήθελαν την παλινόρθωση του αστικού καθεστώτος. Αλλά δεν το έλεγαν μεγαλόφωνα. Η «αριστερή» πτέρυγα ήθελε την κατάργηση της πειθαρχίας, «ελεύθερα σοβιέτ» και καλύτερες μερίδες φαγητού. Το καθεστώς της ΝΕΠ μπορούσε μόνο σταδιακά να καθησυχάσει τον αγρότη, και μετά απ’ αυτόν, τα δυσαρεστημένα τμήματα του στρατού και του στόλου. Αλλά γι’ αυτό απαιτούνταν χρόνος και πείρα.       

Το πιο ανόητο απ’ όλα είναι το επιχείρημα ότι δεν υπήρξε εξέγερση, ότι οι ναύτες δεν είχαν προβεί σε απειλές, ότι “απλά και μόνο” κατέλαβαν το φρούριο και τα πολεμικά πλοία. Παρουσιάζεται ότι οι Μπολσεβίκοι επέλασαν με γυμνά στήθη στον πάγο ενάντια στο φρούριο επειδή ήταν διαβολικοί χαραχτήρες, λόγω της κλίσης τους να προκαλούν τεχνητά συγκρούσεις, και του μίσους τους στη θεωρία των Αναρχικών (για την οποία κανένας απολύτως, ας αναφέρουμε εδώ, δεν ενδιαφερόταν εκείνες τις μέρες). 

Δεν είναι αυτά παιδαριώδης φλυαρία; Εχτός τόπου και χρόνου, οι ερασιτέχνες κριτικοί προσπαθούν (δεκεαφτά χρόνια μετά!) να προτείνουν ότι όλα θα μπορούσαν να έχουν τελειώσει με γενική ικανοποίηση αν η επανάσταση είχε αφήσει ανενόχλητους τους εξεγερμένους ναύτες. Δυστυχώς δεν θα τους είχε αφήσει ανενόχλητους η αντεπανάσταση. Η λογική της πάλης θα είχε δώσει την κυριαρχία στο φρούριο στους εξτρεμιστές, δηλαδή στα πιο αντεπαναστατικά στοιχεία. Η ανάγκη εφοδιασμού θα είχε κάνει το φρούριο άμεσα εξαρτημένο από τη ξένη μπουρζουαζία και τους πράχτορες της, τους Άσπρους εμιγκρέδες. Όλες οι αναγκαίες προετοιμασίες γι’ αυτό το σκοπό είχαν ήδη πραγματοποιηθεί. Σε παρόμοιες συνθήκες,  μόνο άνθρωποι σαν τους Ισπανούς Αναρχικούς ή σαν τους ΠΟΥΜιστές θα περίμεναν παθητικά ελπίζοντας σ’ ένα ευτυχισμένο τέλος.    

Ευτυχώς οι Μπολσεβίκοι ανήκαν σε διαφορετική σχολή. Θεώρησαν καθήκον τους να σβήσουν τη φωτιά μόλις ξέσπασε, και έτσι να περιορίσουν τον αριθμό των θυμάτων στο μίνιμουμ. – 

[Λ. Τ., Κογιοακάν, Μεξικό, 15/1/1938] 

¶ Ο Βικτόρ Σερζ τον Απρίλη 1938 έστειλε μια απάντηση στο δοκίμιο του Τρότσκι που δημοσιεύτηκε στο The New International, αριθ. 7, Ιούλης 1938 [https://www.marxists.org/archive/serge/1938/04/kronstadt.htm]

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s